Bron: Basics, Basic Trust
Als de deur dicht is voor hulp bij trauma
Er zijn effectieve behandelingen bij trauma, zoals EMDR. Niet altijd kan dat meteen worden ingezet. Met een integratieve aan – pak kan eerst een ingang worden gevonden en veiligheid worden gecreëerd. Een praktijkverhaal.
Daar staat hij dan, een jongen van tien jaar. Hij durft niet meer naar school, want Ruben is bang voor de meester. Ruben kan thuis ook heel boze buien hebben, wanneer iets anders gaat dan anders. Hij wil wel naar Basic Trust komen. Maar alleen met papa of mama, die niet van zijn zijde mogen wijken.
Tekst Marjo Roes, foto’s Jolanda Ruijs – van Rossum
Geadopteerd
Ruben heeft veel humor, doorzettingsvermogen en een vrolijke lach. Maar binnen in hem is er veel angst en wantrouwen. Erover praten? Nee, als therapeut mag ik niets benoemen. Ruben wil best een potje pesten met mij, maar praten over vroeger wil hij zeker niet. Hij vermijdt zijn pijn en hetgeen in zijn leven is gebeurd. Ruben is geboren in Taiwan en vanuit het kindertehuis door Nederlandse adoptieouders geadopteerd. Integratieve Gehechtheidsbevorderende Traumabehandeling voor Kinderen (IGT-K) is een intensieve en langdurige behandelvorm voor kinderen bij wie geen ingang gevonden kan worden voor traumabehandeling zoals EMDR. Er is bij deze kinderen sprake van extreme vermijding of heftige ontregeling. Naast traumaklachten kampen zij met problemen met gehechtheidsrelaties en gedrag. Bij Ruben is sprake van vermijding en omdat de klachten fors zijn, stellen mijn collega en ik een IGT-K-behandeling voor. Deze behandeling bestaat uit drie fasen.
Traumasensitief
In de eerste fase worden de ouders meegenomen in traumasensitief reageren op Ruben. De ouders leren het gedrag van Ruben goed te begrijpen en de relatie te versterken. Nu ze beter begrijpen waar het gedrag vandaan komt, lukt het de ouders om rustig te blijven in de interactie met Ruben. Wanneer Ruben in een boze bui terecht komt, herkennen ze de verschillende fasen hierin en kunnen ze vanuit verbinding blijven reageren. In de tweede fase ondersteunen twee therapeuten het gezin. Er is een gezinstherapeut en een EMDR-therapeut. Het doel van deze fase is om Ruben en zijn ouders voor te bereiden op de traumaverwerkingsfase. De gezinstherapeut voert de gezinsbehandeling uit en ik ga aan de slag met EMDR. Ruben en zijn ouders hebben wekelijks afspraken met beide therapeuten.
De ouders leren het gedrag van Ruben goed te begrijpen
Vertrouwen
Ruben wil aanvankelijk de regie hebben in de sessies. Ik ga daar in eerste instantie veel in mee. Zo wil ik zijn vertrouwen in mij vergroten. Ik hoor en zie zijn controlebehoefte. Samen komen we tot een werkwijze waarin ik hem volg, maar waarin hij ook leert mij te volgen en de oefeningen te doen. De oefeningen zijn bedoeld om de hechting te versterken. Eén van zijn ouders is daarbij steeds aanwezig als zijn veilige haven. Ook zijn de ouders actief betrokken in de behandeling met de gezamenlijke oefeningen waarin hun bijzondere verbinding wordt benadrukt. Ruben komt er steeds meer achter dat de verbinding tussen hem en zijn ouders voor altijd blijft. Met een liefdeskoord, een draad van wol, symboliseren we de band die zij hebben. Na verschillende oefeningen om de hechtingsband te versterken, merken Rubens ouders dat hij meer op hen lijkt te vertrouwen.
Zelfspraak
We werken aan het vergroten van de regulatie-vaardigheden. We leren Ruben en zijn ouders allerlei manieren om jezelf rustig te maken, bijvoorbeeld via de ademhaling of door te voelen hoe je lijf kan zijn als gekookte spaghetti: van gespannen naar ontspannen. Uit de praktijk van Basic Trust leren de ouders het gedrag van Ruben goed te begrijpen. We leggen uit hoe de grote ik en de kleine ik werken. De grote ik weet dat hij verbonden is en blijft met zijn ouders en altijd een beroep op hen mag doen. Hij weet dat hij spannende gevoelens aan kan. De kleine ik is overspoeld door angst, voelt zich alleen en voelt geen verbinding met anderen. Ruben leert met zelfspraak zichzelf te kalmeren, met zijn lijf en met zijn hoofd. Hij krijgt daarbij ondersteuning van zijn ouders, zowel in de therapiekamer als daarbuiten.
Met een liefdeskoord, een draad van wol, symboliseren we de band die zij hebben.
Traumabehandeling
Ruben is na een tijdje klaar voor de derde fase: de traumabehandeling. Hij voelt zich meer verbonden met zijn ouders en heeft vaardigheden om met moeilijke gevoelens om te gaan. Zijn traumaverhaal gaat over het plotselinge verlies van zijn geboortemoeder en over hoe heftig en overspoelend dit is geweest voor zijn kleine ik.
In overleg met zijn ouders lezen we het traumaverhaal eerst voor vanuit de derde persoon. Ruben hoort het verhaal, maar zijn naam wordt nog niet genoemd. Na de sessie heeft Ruben thuis meer boze buien. Zijn ouders gebruiken wat ze hebben geleerd en weten Ruben te kalmeren, zelf kalm te blijven en er voor hem te zijn. De boze buien laten zien dat het verhaal hem heeft geraakt en dat we op de goede weg zijn. Oude manieren om moeilijke gevoelens te onderdrukken, worden nu weer actiever. In de volgende sessie lezen we het verhaal weer, nu met Ruben zijn naam erin.
Ruben reageert opnieuw vermijdend. Hij wil het verhaal niet horen en doet zijn handen voor zijn oren. Ik geef dit de ruimte en zeg dat hij het moeilijke verhaal niet wil horen en niet wil voelen. We maken een duidelijk onderscheid tussen vroeger en nu. Het kleine kind in hem kan het moeilijke verhaal niet aan.
Ook versterk ik hem in het heden: nu kan hij het moeilijke verhaal wel aan, samen met zijn ouders. We pakken het liefdeskoord er weer bij om Ruben die blijvende verbinding in het nu te laten ervaren. En we doen de ademhalingsoefening, zodat Ruben zijn lichaam weer kalm krijgt. Door Ruben er ook aan te blijven herinneren dat grote gevoelens komen en gaan, dat hij het nu aan kan, kalmeert hij. In meerdere sessies werken we aan het verhaal, totdat de spanning zichtbaar laag is. Zo werken we met EMDR aan de traumaverwerking.
Gedurende anderhalf jaar kwamen Ruben en zijn ouders bij Basic Trust. Een IGT-K behandeling is intensief en langdurig, maar alle energie en moeite betaalt zich uit. Het geeft een dieper fundament van vertrouwen in de blijvende verbinding met de opvoeders en meer zelfvertrouwen, zelfkennis en vaardigheden om te reguleren.
Ondertussen gaat Ruben weer naar school. Dat is een mooie en belangrijke stap! Hij voelt nog wel angst en er is ook nog boosheid thuis. Zowel Ruben als zijn ouders kunnen daar nu mee omgaan. Grote gevoelens komen en gaan, maar die hebben niet meer de regie over Rubens leven. Rubens grote ik weet dit en soms moet hij dit weer aan zijn kleine ik vertellen. En ja, ik ben supertrots op Ruben, wat een topper, dat hij dit allermoeilijkste in zijn leven is aangegaan. De stand in onze competitie ‘potjes pesten’ is enorm in het voordeel van Ruben, maar dat neem ik graag op de koop toe!
Janna Bastmeijer
Basic Trust Dordrecht